حسين قرچانلو
73
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
دراز تا روزگار رعمسيس سوم ( 1198 ق . م ) آنجا را در تصرف داشتند . سپس شهر از تصرف آنان خارج شد و علىرغم كوششهاى مكرر مصريان نتوانستند دوباره آنجا را تسخير كنند . در ديوارهاى شهر بيسان فلسطينيان جسد شاول و فرزندان او را كه در 1004 ق . م كشته شده بودند ، دفن كردند . يونانيها بيسان را الشّكيتين خواندهاند ؛ چون اسكيتها يا سكيتها در حدود 600 ق . م آن را فتح كردند و در آن سكونت گزيدند . اين شهر در عصر يونانيان از مهمترين شهرهاى فلسطينيان بود و در آنجا فرهنگ يونان رواج داشت . در عهد روميان بيسان اهميت خود را به عنوان رهبر شهرهاى دهگانهء منطقهء فلسطين كه به ديكابولس معروف بود ، حفظ كرد . بيسان يك مركز تجارى مهم به شمار مىآمد كه كاروانهاى بازرگانى راه اردن از آن عبور مىكردند . بيسان در دوران بيزانسها در 325 م به مركز ابرشيه يا « اسقفى » تبديل شد و نقش بارزى در تشكيل مجمع دينى نيقيّه داشت . « 1 » در اواخر 13 ق / 634 م عمرو بن عاص و شرحبيل بن حسنه بيسان را گشودند . روايت ديگرى وجود دارد كه شرحبيل ، بتنهايى ، بعد از چند روز محاصره آنجا را گشود . گفتهاند كه ساكنان شهر را در قسمتى از شهر جاى دادند و نيم ديگر شهر را به مسلمانان واگذار كردند . همچنين محل مسجد شهر را براى مسلمانان طرحريزى كردند . « 2 » بنابه نقل ابن خرداذبه ، بيسان جزو نواحى اردن به شمار مىرفته است . « 3 » يعقوبى مىنويسد : مردم كورههاى بيسان و فحل و جرش بههم آميخته از عرب و عجم هستند . « 4 » در قرن چهارم هجرى ، دو جغرافيادان بزرگ مىنويسند : زغر تا بيسان و طبريه ، همه را غور خوانند . « 5 » بيسان در دشتهاى گود شام بر كنار رود واقع شده و نخلستان دارد . برنج فلسطين و اردن از آنجا به دست آيد . جايى پرآب و گشاده است . آب از ميان شهر مىگذرد . جامع آن در بازار است . نيكوكاران در آن بسيارند ، ولى آب آنجا سنگين است .
--> ( 1 ) . هيأت الموسوعة الفلسطينيه ؛ الموسوعة الفلسطينيه ؛ ج 1 ، ص 486 . ( 2 ) . فتوح البلدان ؛ ص 169 و تاريخ طبرى ؛ ج 4 ، ص 2158 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 78 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 116 . ( 4 ) . البلدان ؛ ص 107 . ( 5 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 60 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 173 .